Over een haperende glazen bol en de prijs van rust
Als mensen mij vragen wat de hypotheekrente over een jaar of vijf gaat doen, leun ik meestal even achterover en tik ik, met een knipoog, tegen de zijkant van mijn hoofd. "Ik wil hem best voor je aanzetten," zeg ik dan, "maar de kristallen bol start vandaag helaas weer niet op." Software-update, denk ik. Of een lege batterij. Feit is dat het ding al jaren op een hardnekkige storingscode staat.
Als ik écht kon voorspellen hoe de kapitaalmarkt beweegt, zat ik nu waarschijnlijk op een privé-eiland in de zon in plaats van achter een bureau deze blog te schrijven.
En toch is de keuze voor de rentevaste periode nog altijd het grootste struikelblok aan de keukentafel. Het is de ultieme financiële gewetensvraag: kies je voor de schijnbare koopjes van de korte termijn, of koop je de absolute rust van de lange termijn?
Ik zat pas aan tafel met Tom en Chantal. Ze hadden hun oog laten vallen op een prachtige woning en de financiering was in grote lijnen rond. Maar toen kwam de keuze: de rente voor 5 jaar vastzetten tegen een scherp, lager tarief, of kiezen voor de zekerheid van 20 jaar vast?
Tom — type optimist die gelooft dat alles altijd goedkoper wordt — wilde het liefst zo kort mogelijk.
Chantal — die de Excel-sheets van de maandlasten al tot in 2046 had uitgewerkt — kreeg al spontaan hyperventilatie bij de gedachte dat de lasten over vijf jaar zouden kúnnen stijgen.
Het probleem met de rentevaste periode is dat het eigenlijk helemaal geen wiskundige keuze is. Het is een psychologische test.
Banken rekenen met harde acceptatiekaders en toetsrentes. Kies je voor korter dan 10 jaar vast? Dan toetst de bank je leencapaciteit niet op de werkelijke (vaak lagere) rente van nu, maar op een fictieve, strengere toetsrente van de AFM om te zorgen dat je de klap straks kunt opvangen.
Dat betekent in de praktijk dat je met een korte rentevaste periode vaak direct minder mag lenen.
Je ruilt dus leencapaciteit in voor een lagere maandlast.
Kies je voor 20 of 30 jaar vast? Dan betaal je een opslag — een soort verzekeringspremie aan de bank — voor het feit dat zij het risico van de schommelende markt van je overnemen. Je koopt in feite de garantie dat je de komende decennia nooit badend in het zweet wakker hoeft te worden van het economische nieuws.
Tom en Chantal keken naar de twee scenario's alsof ze moesten kiezen tussen parachutespringen zonder een reserveparachute of dertig jaar lang verplicht op een skippybal naar het werk.
Onder de streep is er in de financiële planning dan ook geen 'foute' keuze, zolang je de spelregels maar snapt. De afweging zit hem niet in de vraag wat de markt gaat doen — want die glazen bol blijft weigeren —, maar in hoe jouw eigen leven eruitziet. Ben je van plan om binnen zeven jaar weer te verhuizen vanwege gezinsuitbreiding? Dan is de premie voor dertig jaar vastbetalen vaak zonde van het geld, behalve als de rente heel erg laag staat zoals in 2021.
Wil je hier nooit meer weg en ligt de prioriteit bij stabiele, voorspelbare lasten omdat er kinderen gaan studeren? Dan is die opslag voor de lange termijn de beste rustgever die je kunt kopen.
Financiële fitheid betekent accepteren dat we de toekomst niet kunnen regisseren. Het gaat erom dat je een jas kiest, met een goed lopende rits, die past bij het weer van vandaag, met genoeg ruimte om een extra trui aan te trekken als het straks onverhoopt gaat stormen. En die skippybal? Die hebben we uiteindelijk maar in de kast gelaten.
Beetje jammer…
