Over lege flessen en overwaarde

Afgelopen weekend stond ik met een krat lege bierflesjes, inderdaad van dat kratje bij de achterdeur, bij de statiegeldautomaat in de supermarkt. Dat apparaat heeft iets vernederends. Je staat daar als volwassen man flessen in een machine te duwen terwijl er achter je een rij mensen staat die allemaal net doen alsof ze niet kijken hoeveel bier je blijkbaar drinkt.

De automaat slikt de kratjes en flessen één voor één naar binnen.
Piep.
Piep.
Piep.

En uiteindelijk rolt er een bonnetje uit.

Mijn dochter keek mee terwijl de teller opliep.

“Eigenlijk raar,” zei ze. “Je betaalt eerst extra en daarna krijg je het weer terug.”

Ik moest lachen. Niet omdat ze ongelijk had, maar omdat ze zojuist in één zin de bijleenregeling had uitgelegd. Een financiële prikkel om een bepaalde gedragsverandering door te drukken. Bij statiegeld om het milieu te ontlasten, de bijleenregeling om de staatskas te ontlasten.

Voor wie hem even kwijt is: stel dat u uw huis verkoopt en daar blijft wat geld van over. Overwaarde noemen we dat. Dat voelt vaak als een soort financiële jackpot. De notaris maakt een bedrag over waar u een kleine auto of soms een tweede huis van kunt kopen en ineens voelt u zich een stuk rijker dan de week ervoor.

Alleen… de Belastingdienst kijkt daar iets anders naar, die noemt dat potje een vervreemdingssaldo en ziet dat geld een beetje als statiegeld.

Koopt u weer een nieuwe woning, de wetgever stelt daarvoor een periode van drie jaar, dan wordt eigenlijk verwacht dat u dat geld weer in dat nieuwe huis stopt. Doet u dat niet en leent u het volledige bedrag opnieuw bij de bank, dan krijgt u over dat extra stukje hypotheek wat eigenljk niet nodig is, geen renteaftrek meer.

Het systeem zegt dus eigenlijk:

u mag het geld houden, maar het idee was wel dat het weer in een huis zou verdwijnen.

Net als met die lege flesjes.

U kunt natuurlijk besluiten het statiegeld niet opnieuw uit te geven aan bier. Niemand die u tegenhoudt. Maar ergens voelt het toch alsof het daarvoor bedoeld was.

In mijn werk merk ik dat de bijleenregeling voor veel mensen ongeveer hetzelfde effect heeft als die statiegeldautomaat. Iedereen weet dat het bestaat, maar pas als u er zelf voor staat denkt u: o ja… zo zat het ook alweer.

Mensen verkopen hun huis, zien een mooi bedrag op hun rekening verschijnen en beginnen alvast voorzichtig plannen te maken. Misschien een camper, wereldreis of gewoon een wat dikkere buffer.

Totdat blijkt dat een deel van dat geld fiscaal eigenlijk al een bestemming had.

Niet verplicht.
Maar wel… sterk aangeraden, met financiele concequenties als de goede raad niet wordt opgevolgd.

En terwijl ik met mijn statiegeldbonnetje richting de kassa liep, bedacht ik me dat het eigenlijk een verrassend goede vergelijking is.

Ons belastingstelsel zit namelijk vol met dit soort systemen.

Geld dat van u is.
Maar eigenlijk ook weer een beetje niet.

En net als bij statiegeld geldt ook hier: uiteindelijk komt het toch weer terug waar het vandaan kwam.

Alleen had ik nooit gedacht dat er in Nederland ook statiegeld op huizen zat, maar blijkbaar genoeg, ik zie, in tegenstelling tot blikjes en flesjes, geen huizen in de berm of in de bosjes liggen.